Rejoni

Rejoni / 01/23/2019 / 27

TRI MORAVE

Tri Morave je vinski rejon u centralnoj Srbiji koji obuhvata slivove tri reke Morave: Zapadne Morave, Južne Morave i Velike Morave. Rejon Tri Morave obuhvata ukupno 9 vinogorja: paraćinsko, jagodinsko, jovačko, levačko, temnićko, trsteničko, kruševačko, župsko i ražanjsko.

Na osnovu podataka iz 2012. godine, u rejonu Tri Morave ima 7.529 ha vinograda, pri čemu se najveće površine pod vinogradima nalaze na teritoriji opština Trstenik, Kruševac i Aleksandrovac. Vinogradi se uglavnom nalaze na blagim do umereno strmim položajima na nadmorskoj visini između 200 i 350 metara. U Župskom vinogorju se vinogradi nalaze u pojasu do 650 metara.

Zemljište: Preovlađujući tipovi zemljišta su smonica, aluvijalno tlo i gajnjača, ali se u zavisnosti od položaja mogu javljati i drugi tipovi zemljišta.

Klima: Regija Župe aleksandrovačke pripada pojasu sa umerenom kontinentalnom klimom sa odlikama mediteranske klime. Zime su blage, sa malo snega, dok temperature retko padaju ispod -10 stepeni Celzijusa. Zato i ne čudi što se u ovom kraju stanovništvo već vekovima bavi vinogradarstvom. Najsušniji period godine je od aprila do juna, dok su jeseni sunčane i suve, što naročito pogoduje poznim sortama poput prokupca.  Zato ne iznenađuje što u Župi mogu da uspevaju i tipično mediteranske kulture kao što su smokve i bademi.

Moderirajući faktori koji utiču na lokalnu klimu su planine koje okružuju rejon, a među kojima su i planine Kopaonik (2017m ), Željin (1785m) i Jastrebac (1130m) koje utiču na strujanja vazduha kao i na temperaturne razlike tokom dana i noći. Područje oko reka utiče na mikroklimu i strujanje vazduha, a samim tim posledično i poboljšava proces fotosinteze, oprašivanja i oplodnje.

Zastupljenost proizvođača grožđa: U ovom rejonu 18.129 gazdinstava poseduje vinograde. Najveće površine pod vinogradima se nalaze u opštini Trstenik.

Sortiment: merlo, kaberne sovinjon, italijanski rizling, prokupac, frankovka, pino noar, tamjanika, rajnski rizling, šardone

Vinska istorija Župe: Materijalni tragovi ukazuju da je vino činilo važan element svakodnevnog života u Župi još u vreme Rimljana. Međutim, prvi pisani podaci o Župi i njenim vinogradima potiču iz XII veka. Tada je Veliki Župan Stefan Nemanja, osnivač srednjovekovne srpske države,  poklonio manastiru Studenici nekoliko sela u Župi (Kožetin, Popovac, Raklja,Velika Kruševica) sa podrumima, pri čemu su sva ta sela imala obavezu da manastir snabdevaju potrebnim količinama vina. Sve to je zapisano u Studeničkoj povelji iz 1196. godine.

U 19.veku je selo Kožetin preraslo u varoš Aleksandrovac koja ubrzo stiče reputaciju jednog od glavnih centara za snabdevanje vinom čitavog Balkana. U Beogradu su postojale specijalizovane radnje za prodaju župskog vina.  Filoksera je u Župu stigla 1882. godine i za 4 godine je uspela da opustoši tamošnje vinograde. Na sreću, Srbija je 1891. godine u Aleksandrovcu osnovala Državni lozno-voćni rasadnik čime je omogućena obnova župskog vinogorja novim zasadima na otpornim podlogama.

Početkom dvadesetog veka, pojedine vinarske porodice iz Župe su posedovale kapacitete podruma i preko milion litara. Vino i grožđe su bili glavni izvor prihoda za brojne porodice u Župi. Međutim, ratovi u XX veku su zaustavili razvoj vinarstva u Župi. A posle Drugog svetskog rata, lokalna zadruga je nacionalizovana; zakon nije dozvoljavao vinarima da proizvode vino za prodaju već samo da grožđe iz vinograda predaju industrijskim vinarijama koje su same diktirale otkupne cene.

Početkom 21. veka, izdvojila se grupa vinskih pionira Župe koji su rešili da svojim radom u vinogradima i podrumima vrate nekadašnju slavu Župe. A da uloženi trud nije uzaludan, pokazuju i nagrade na svetskim takmičenjima koja su vina iz Župe ponovo počela dobijati.

Zanimljivosti:

- Župa je reč slovenskog porekla koja označava neku administrativnu oblast, obično skupinu sela, kojom upravlja župan. Vremenom, značenje termina župa je evoluiralo te danas ovaj pojam u srpskom jeziku označava regiju koja se odlikuje blagom mikroklimom, zaštićeno područje do kog zimi ne dopiru mraz, hladni vetrovi i snežni oblaci. U Srbiji je danas najpoznatija Župa aleksandrovačka ili samo "Župa", istorijska vinska oblast Srbije koja vekovima čuva kontinuitet srpskog vinarstva.

- Ime Župe je poneo i župski bojadiser, sorta bojadisera nastala ukrštanjem sorti alikant buše i game crni.

- Baš kao što je tradicija u čitavom pojasu Mediterana, tipični uzgojni oblik loze u Župi je od davnina bio župski kondir, koji se pokazao i kao najpodesniji za sortu prokupac obzirom da joj je potrebno dosta sunca tokom celog dana. U lokalnom dijalektu, takvi čokoti se nazivaju "gidže" i nije retko na pojedinim parcelama pronaći vinograde sa gidžama starim između 50 i 120 godina.

- U Župi se još uvek mogu pronaći jedinstvena sezonska vinogradarsko-vinarska naselja zvana poljane. Poljane su gradili vlasnici vinograda iz sela Gornje Župe kako bi mogli u njima boraviti u periodu radova u vinogradu. Poljane su nastale još u srednjem veku, mada današnje poljane potiču najvećim delom sa kraja 19. i početka 20. veka. Arhitektonski, to su vinogradarska naselja zbijenog tipa sa uskim sokacima i malim centralnim trgom. Vinski podrumi su sagrađeni od blata, kamena, nepečene cigle, a u ređim slučajevima i od drveta. Poljane sa svih strana okružuju grad Aleksandrovac koji predstavlja centar župskog vinogorja. Do danas su sačuvane 24 poljane, a najpoznatije su poljane Lukarevina, Kruševica (čije postojanje se vezuje još za period cara Lazara (XIV vek)), Ježevica, Botunjska, itd...

 

 

 

 

 




NAZAD NA KATEGORIJU

Tomislav Ivanović

Nagrađivani vinski novinar, kritičar i saradnik odabranih vinskih magazina. Autor i urednik vebsajta www.vinopedia.rs. Nosilac WSET3 sertifikata. Član Udruženja somelijera Vojvodine. Sudija na nacionalnim i internacionalnim vinskim takmičenjima. Vodi radionice i predavanja na temu vina Srbije i Balkana. Lokalni partner organizacije Wine Mosaic. Suosnivač Međunarodnog dana prokupca.

Pročitajte i druge članke iz ove rubrike:


SEVERNA METOHIJA PROČITAJ VIŠE


KNJAŽEVAC PROČITAJ VIŠE


ŠUMADIJA PROČITAJ VIŠE

Sledeći članak
Prethodni članak

Nagrade